مقدمه
بیماریهای مقاربتی یا عفونتهای آمیزشی (Sexually Transmitted Infections – STIs)، یکی از مهمترین چالشهای بهداشت عمومی در سراسر جهان به شمار میروند. این بیماریها که از طریق انواع تماس جنسی (واژینال، مقعدی و دهانی) منتقل میشوند، توسط عوامل مختلفی چون باکتریها، ویروسها و انگلها ایجاد میگردند. اهمیت شناخت این بیماریها نه تنها به دلیل شیوع بالای آنها، بلکه به خاطر عوارض جدی و گاه جبرانناپذیری است که میتوانند بر سلامت فردی و باروری فرد برجای بگذارند. بسیاری از افراد ممکن است به دلیل عدم آگاهی، خجالت یا ترس از انگ اجتماعی، علائم خود را نادیده گرفته یا از مراجعه به پزشک خودداری کنند. این مقاله با هدف افزایش آگاهی و شکستن تابوها، به بررسی جامع و علمی علائم شایع بیماریهای مقاربتی، از خارش و سوزش گرفته تا ترشحات غیرطبیعی و ضایعات پوستی، میپردازد. در این مسیر، با استناد به تحقیقات و مطالعات علمی جدید، به شما کمک میکنیم تا با دیدی بازتر و علمیتر با این مسئله روبرو شوید و در صورت نیاز، اقدامات لازم برای حفظ سلامت خود و شریک جنسیتان را انجام دهید.
بیماریهای مقاربتی (STIs) چه هستند و چرا باید آنها را جدی گرفت؟
بیماریهای مقاربتی (STIs) به دستهای از عفونتها گفته میشود که عامل بیماریزا (پاتوژن) آنها عمدتاً از طریق تماس جنسی از فردی به فرد دیگر منتقل میشود. این پاتوژنها به سه دسته کلی تقسیم میشوند:
- باکتریها:
کلامیدیا (Chlamydia)، سوزاک (Gonorrhea) و سیفلیس (Syphilis) از شایعترین STIهای باکتریایی هستند. خبر خوب این است که این دسته از عفونتها معمولاً با مصرف آنتیبیوتیکهای مناسب به طور کامل درمان میشوند. - ویروسها:
این دسته شامل ویروس پاپیلومای انسانی (HPV)، ویروس هرپس سیمپلکس (HSV یا تبخال تناسلی)، ویروس هپاتیت B و C و ویروس نقص ایمنی انسانی (HIV) میشود. عفونتهای ویروسی معمولاً درمان قطعی ندارند، اما با داروهای ضدویروسی میتوان علائم آنها را کنترل کرد و از پیشرفت بیماری و انتقال آن جلوگیری نمود. - انگلها:
تریکومونیازیس (Trichomoniasis) که توسط یک انگل تکسلولی ایجاد میشود، نمونهای از این دسته است و با داروهای ضدانگل قابل درمان میباشد.
جدی گرفتن STIs از آن جهت ضروری است که بسیاری از آنها میتوانند بدون علامت (آسیپتوماتیک) باشند. این یعنی فرد میتواند ناقل بیماری باشد و آن را به دیگران منتقل کند، بدون آنکه خود از آن آگاه باشد. عدم تشخیص و درمان به موقع این بیماریها میتواند منجر به عوارض بلندمدتی مانند بیماری التهابی لگن (PID) در زنان، ناباروری، حاملگی خارج رحمی، افزایش خطر ابتلا به HIV و انواع خاصی از سرطان (مانند سرطان دهانه رحم مرتبط با HPV) شود.
علائم شایع و نشانههای هشداردهنده بیماری های مقاربتی
علائم STIs بسیار متنوع هستند و میتوانند بسته به نوع عامل بیماریزا، جنسیت فرد و وضعیت سیستم ایمنی بدن، متفاوت باشند. در ادامه به شایعترین علائم میپردازیم.
۱. ترشحات غیرطبیعی از آلت تناسلی:
یکی از بارزترین نشانههای بسیاری از STIs، تغییر در نوع، رنگ، بو یا حجم ترشحات است.
- در زنان:
ترشحات طبیعی واژن معمولاً شفاف یا سفیدرنگ و بدون بوی تند هستند. اما ترشحات زرد، سبز، خاکستری، کفآلود یا با بوی نامطبوع (مانند بوی ماهی) میتواند نشانه عفونتهایی مانند سوزاک، کلامیدیا یا تریکومونیازیس باشد. - در مردان:
خروج هرگونه ترشح از نوک آلت تناسلی (به جز ادرار و مایع منی)، به ویژه اگر سفید، زرد یا سبز رنگ باشد، یک علامت هشدار جدی برای سوزاک یا کلامیدیا است.
منبع علمی:
یک مطالعه گسترده که توسط مراکز کنترل و پیشگیری از بیماریها (CDC) در ایالات متحده انجام شد، به بررسی شیوع کلامیدیا در میان زنان جوان پرداخت.
- هدف مطالعه:
تعیین شیوع عفونت کلامیدیا در زنان فعال از نظر جنسی در سنین ۱۴ تا ۲۴ سال و ارزیابی درصد موارد بدون علامت. - شرکتکنندگان:
این مطالعه شامل دادههای بیش از ۴۰,۰۰۰ زن جوان بود که در کلینیکهای مختلف، غربالگری شده بودند. - نتیجه مطالعه:
نتایج نشان داد که شیوع کلامیدیا در این گروه سنی بالا است (حدود ۴.۷٪). نکته قابل توجه این بود که بیش از ۷۰٪ از زنان مبتلا هیچگونه علامتی مانند ترشحات غیرطبیعی یا درد گزارش نکرده بودند.
نتیجهگیری:
این تحقیق بر اهمیت حیاتی غربالگری منظم برای کلامیدیا، حتی در غیاب علائم، تأکید میکند تا از عوارض بلندمدت مانند بیماری التهابی لگن و ناباروری جلوگیری شود.
۲. خارش، سوزش و التهاب در ناحیه تناسلی:
احساس خارش یا سوزش مداوم در ناحیه تناسلی یا مقعد میتواند نشانهای از چندین بیماری باشد.
- تریکومونیازیس:
این عفونت انگلی اغلب باعث خارش شدید، سوزش و قرمزی در ناحیه واژن و فرج میشود. - تبخال تناسلی (هرپس):
قبل از ظهور تاولهای دردناک، ممکن است فرد احساس سوزنسوزن شدن، خارش یا سوزش در ناحیه مبتلا داشته باشد. - شپش عانه (Pubic Lice):
این موجودات کوچک نیز میتوانند باعث خارش شدید در ناحیهای که موهای زائد رشد میکنند، شوند.
۳. درد هنگام ادرار یا رابطه جنسی:
احساس درد یا سوزش هنگام ادرار کردن (Dysuria) یکی از علائم کلاسیک برای عفونتهای مجاری ادراری (UTI) است، اما همچنین میتواند نشانهای قوی برای STIs مانند کلامیدیا و سوزاک باشد. این باکتریها میتوانند پیشابراه (لولهای که ادرار را از مثانه به خارج هدایت میکند) را ملتهب کرده و باعث درد شوند. علاوه بر این، درد در حین رابطه جنسی (Dyspareunia) نیز میتواند به دلیل التهاب ناشی از عفونتهایی مانند کلامیدیا، سوزاک یا بیماری التهابی لگن (PID) در زنان باشد.
۴. زخمها، برجستگیها، تاولها و زگیلها
ظهور هرگونه ضایعه پوستی غیرعادی در ناحیه تناسلی، مقعد یا دهان باید جدی گرفته شود.
- سیفلیس:
علامت اولیه این بیماری معمولاً یک زخم گرد، سفت و بدون درد به نام “شانکر” (Chancre) است که در محل ورود باکتری به بدن ایجاد میشود. - تبخال تناسلی (هِرپِس):
این بیماری با ظهور خوشههایی از تاولهای کوچک و دردناک مشخص میشود که پس از مدتی پاره شده و به زخم تبدیل میشوند. - زگیل تناسلی:
این ضایعات توسط ویروس HPV ایجاد میشوند و به صورت برجستگیهای گوشتی، نرم و همرنگ پوست یا کمی تیرهتر، به شکل تک یا خوشهای ظاهر میشوند.
منبع علمی:
تحقیقات گستردهای در مورد اثربخشی واکسن HPV در کاهش شیوع زگیل تناسلی و سرطانهای مرتبط با آن انجام شده است.
- هدف مطالعه:
ارزیابی تأثیر برنامههای واکسیناسیون HPV بر شیوع عفونتهای HPV و زگیلهای تناسلی در میان دختران نوجوان و زنان جوان در کشورهای با درآمد بالا. این یک متاآنالیز (ترکیب نتایج چندین مطالعه) بود. - شرکتکنندگان:
این بررسی شامل دادههای ۶۵ مطالعه از ۱۴ کشور با درآمد بالا بود که در مجموع بیش از ۶۰ میلیون نفر را پوشش میداد. - نتیجه مطالعه:
نتایج نشان داد که طی ۵ تا ۸ سال پس از شروع واکسیناسیون، شیوع انواع HPV عامل سرطان (۱۶ و ۱۸) تا ۸۳٪ در دختران ۱۳ تا ۱۹ ساله و ۶۶٪ در زنان ۲۰ تا ۲۴ ساله کاهش یافته است. همچنین، موارد ابتلا به زگیل تناسلی در همین گروههای سنی به ترتیب ۶۷٪ و ۵۴٪ کاهش یافته بود.
نتیجهگیری:
این مطالعه شواهد محکمی ارائه میدهد که واکسیناسیون HPV یک ابزار بسیار مؤثر برای پیشگیری از عفونتهای HPV و بیماریهای مرتبط با آن است.
۵. علائم عمومی و سیستمیک
گاهی اوقات، STIs خود را با علائمی نشان میدهند که کل بدن را تحت تأثیر قرار میدهند و ممکن است با بیماریهای دیگر اشتباه گرفته شوند. به این علائم، سیستمیک یا عمومی گفته میشود.
- تب، سردرد، درد عضلانی و گلودرد:
این علائم شبهآنفولانزا میتوانند در مراحل اولیه عفونت HIV یا اولین شیوع تبخال تناسلی رخ دهند. - بثورات پوستی:
در مرحله دوم بیماری سیفلیس، بثورات پوستی بدون خارش ممکن است در سراسر بدن، به ویژه در کف دستها و پاها، ظاهر شوند.
بَثورات پوستی (Skin rashes) چیست؟
به تغییرات غیرطبیعی در رنگ، شکل یا بافت پوست گفته میشود که معمولاً با علائمی مانند قرمزی، التهاب، برجستگی یا پوستهپوسته شدن همراهاند.
- تورم غدد لنفاوی:
غدد لنفاوی متورم و دردناک در کشاله ران (بین قسمت بالایی ران و قسمت پایین شکم) میتواند نشانهای از عفونتهایی مانند سیفلیس، هرپس یا HIV باشد. - زردی پوست و چشمها (یرقان):
این علامت مشخصه هپاتیت B است که میتواند از طریق تماس جنسی منتقل شود و به کبد آسیب میرساند.
جمع بندی
بیماریهای مقاربتی بخش مهمی از سلامت جنسی هستند که نباید مورد غفلت قرار گیرند. علائمی مانند خارش، سوزش، ترشحات غیرطبیعی، درد و ضایعات پوستی، همگی زنگهای هشداری هستند که بدن برای جلب توجه شما به صدا درمیآورد. همانطور که مطالعات علمی نشان میدهند، بسیاری از این عفونتها میتوانند بدون علامت باشند، که این موضوع اهمیت غربالگری منظم و سالانه را دوچندان میکند، به خصوص برای افرادی که از روشهای حفاظتی مانند کاندوم به طور مداوم استفاده نمیکنند. مهمترین پیام این مقاله این است که به بدن خود گوش دهید، از صحبت کردن درباره سلامت جنسی نترسید و در صورت مشاهده هرگونه علامت مشکوک یا داشتن هرگونه شک، فوراً به پزشک یا یک مرکز بهداشتی معتبر مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب نه تنها سلامت شما را تضمین میکند، بلکه از انتقال عفونت به دیگران و بروز عوارض جدی در آینده نیز جلوگیری مینماید. آگاهی، پیشگیری و مسئولیتپذیری، سه ستون اصلی برای حفظ سلامت جنسی شما و جامعه است.
ممنون که تا پایان این مطلب همراه سلامتیفای بودید. اگر به این سبک از محتوای علمی و سلامت محور علاقهمند هستید، پیشنهاد میکنیم روزانه به وبسایت و بخش وبلاگ سلامتیفای سر بزنید تا از جدیدترین مقالات و مطالب آموزشی ما باخبر شوید.
