چگونه بدن ما به استرس واکنش نشان می‌دهد؟

استرس، یک واکنش طبیعی است و زمانی اتفاق می‌افتد که مغز ما خطری را ــ واقعی یا ادراک‌شده ــ تشخیص می‌دهد. این خطر می‌تواند فیزیکی، احساسی یا حتی روانی باشد. در پاسخ به استرس، بدن ما به‌طور خودکار وارد حالتی به نام “پاسخ جنگ یا گریز” (Fight or Flight Response) می‌شود. این پاسخ، یکی از سازوکارهای بقا در سیستم عصبی است که از دوران اولیه‌ی تکامل انسان همراه ما بوده است. محرک‌های استرس‌زا (استرسور) می‌توانند بسیار متنوع باشند:

• یک مصاحبه شغلی
• یک تهدید جسمی
• درگیری عاطفی
• ترافیک سنگین
• و…

مغز این محرک‌ها را پردازش می‌کند و بسته به شدت و نوع آن‌ها، واکنش فیزیولوژیکی خاصی را آغاز می‌نماید. اکنون بیایید نگاهی دقیق‌تر بیندازیم به اینکه بدن چگونه به‌صورت گام‌به‌گام به استرس پاسخ می‌دهد.

1. درک تهدید توسط آمیگدال
   

   زمانی که مغز ما تهدیدی را تشخیص می‌دهد، اولین ساختاری که فعال می‌شود آمیگدال (Amygdala) است. بخشی از مغز که مسئول پردازش احساسات، به‌ویژه ترس است. آمیگدال به‌عنوان اولین خط دفاعی در شناسایی خطر، سیگنالی را به هیپوتالاموس ارسال می‌کند. هیپوتالاموس، به‌عنوان مرکز فرماندهی واکنش‌های خودکار بدن، به سیستم عصبی و غدد درون‌ریز فرمان آماده‌باش می‌دهد.

2. فعال‌سازی سیستم عصبی سمپاتیک
   

   با ارسال سیگنال از هیپوتالاموس، سیستم عصبی سمپاتیک وارد عمل می‌شود. این سیستم مسئول واکنش‌های سریع بدن به تهدیدات فوری است. نتیجه فعال‌سازی این سیستم، ترشح هورمون‌هایی مانند آدرنالین و نورآدرنالین از غدد فوق‌کلیوی (آدرنال) است. این هورمون‌ها به‌سرعت باعث ایجاد تغییرات فیزیولوژیکی زیر در بدن می‌شوند:
   
   – افزایش ضربان قلب و فشار خون
   – انقباض عضلات و آمادگی برای واکنش
   – گشاد شدن مردمک چشم
   – کاهش فعالیت دستگاه گوارش برای حفظ انرژی
   – افزایش سرعت تنفس و جریان خون به اندام‌های حیاتی

   این واکنش‌ها، بدن را در عرض چند ثانیه آماده مقابله با تهدید می‌کنند.

3. فعال‌سازی محور HPA و ترشح کورتیزول
   

   اگر عامل استرس‌زا ادامه‌دار باشد، بدن وارد مرحله‌ای پیشرفته‌تر و پایدارتر از پاسخ به استرس می‌شود که از طریق محور HPA مدیریت می‌گردد. در این محور:
   
   – هیپوتالاموس هورمون CRH ترشح می‌کند (این هورمون، غده هیپوفیز را تحریک می‌کند تا ACTH ترشح کند).
   – CRH موجب ترشح ACTH از غده هیپوفیز می‌شود (این هورمون، غدد فوق کلیوی را تحریک میکند تا هورمون‌هایی مانند کورتیزول ترشح کند).
   – ACTH به غدد فوق کلیوی دستور ترشح کورتیزول را می‌دهد.
   
   کورتیزول، که به “هورمون استرس” مشهور است، در بلندمدت وظیفه تنظیم انرژی، سرکوب التهاب و تعدیل سایر سیستم‌های بدن را دارد. اما اگر سطح آن مزمن بالا بماند، پیامدهای منفی جدی به همراه دارد.